A versión en inglés da entrevista está aquí.
A segunda parte desta entrevista, con Erín Moure, será publicada o día 7 de xullo 2014, aquí.

Geneviève Robichaud (GR): Está marabilloso ter unha obra túa en inglés en Canadá, Chus. Erín Moure destaca que a túa liñaxe poética vén en parte de Mallarmé, Baudelaire, Lautréamont, e de pensadores como Jacques Derrida, Jacques Rancière e Gilles Deleuze, entre outros. ¿Como chegaches a escribir, e que influencia ten a túa herdanza poética e filosófica na túa concepción do lugar, do xénero e da política de formas?

Chus Pato (CP): Concibo o espazo non como un contedor de corpos, máis ben considero que son os corpos, tanto os tanxíbeis (unha pedra, unha árbore, os corpos dos insectos…) coma os intanxíbeis (as palabras, as imaxes, a conciencia, a dor… ), os que xeran o lugar; desde esta perspectiva o poema escrito sería un corpo/imaxe produtor de espazo(s); ese lugar no que a linguaxe, borrando as funcións usuais que lle corresponden (configurar un eu, un mundo ou un sistema conceptual), logra sentirse, pensarse ou soñarse a si mesma.

Entendo o xénero como un performativo, é dicir, como unha construción política e en consecuencia como algo que pode mudar; a división sexual é desde o meu punto de vista central na arquitectura do patriarcado, e con Butler considéroo anterior ao tabú do incesto. O xénero é unha identidade e como tal está suxeita á repetición continua que lle fornece a ilusión dunha continuidade, dunha consistencia temporal. O xénero preséntasenos como algo que xorde do interior da persoa, como un relato que non se elixe; ao naturalizalo desta maneira temos a impresión de que non pode ser cambiado, pero todo o que se repite e funciona pola repetición ten fendas, lugares de cegueira, gretas que indican o seu ser non apriorístico e de aí que poida ser mudado. O poema, tal e como eu o escribo recolle esta maneira de sentir e pensar. Ao longo dos meus anos de escritura o poema foi abordando diferentes aspectos desta cuestión que podería resumirse en que o que escribo está sinalado, marcado por esta perspectiva.

Ao respecto da túa última pregunta creo que a poesía é amplísima e non pode reducirse ao poema escrito, non son quen de concibir a especie á que pertencemos sen poesía pero si sen poema escrito. Dentro desta categoría, poema escrito, xulgo que as posibilidades son innumerábeis e todas elas válidas, como xa indiquei antes imaxino o poema como ese texto ou lugar onde a nosa capacidade lingüística pode tocarse a si mesma, mediante a voz (un intanxíbel) e mediante a escritura (que é unha imaxe e que pode ser lida con voz silenciosa ou alta).

Comecei a escribir como case todo o mundo o fai, sendo moi noviña, case unha rapaza; o estraño para min é que continuei facéndoo, estraño xa que a maioría dos e das adolescentes que escriben poemas rematan por abandonar esta práctica e pasan a interesarse polos aspectos de uso da linguaxe unha vez que a dominan e, supoño, viven a poesía non como a posibilidade dunha escritura,  senón dos outros moitos xeitos nos que esta pode vivirse.        

GR: Que pode constituír unha escritura relevante hoxe en día? Facendo referencia ao texto “Nevermore”, ¿podería ser unha especie de escritura “transxénica” ou “mutante”? ¿Como pode unha escritora dobrar a lingua para que, tirando unha frase de “Desertos”, o relato lineal está “perforado por unha imaxe lingüística que lle impida continuar”? 

CP: “Continuar”, significa aquí continuar cos usos instrumentais da linguaxe. Impedir estes usos é, tal e como eu o veo, fundamental para escribir un poema ou un texto poético. Isto está relacionado coa miña concepción do poema tal e como expliquei máis arriba. Cando se anulan ou se borran eses usos que son os do relato identitario(s) xurde ese outro tipo de imaxe lingüística que celebra a nosa capacidade para a linguaxe articulada. Aquí as palabras abandonan as súas funcións para comunicarse con elas mesmas, o tecido é diferente e responde a outras necesidades e capacidades fóra do intercambio e da comunicación, fóra do mercado das palabras, son un exceso, un gasto, unha gratuidade e unha graza, no sentido dun don, no sentido dun regalo; un regalo é algo que é dunha sen chegar a posuílo nunca porque un regalo non se pode destruír e tampouco podemos desfacernos del. É un paradoxo, unha posesión sen posesión, un don, algo totalmente gratuíto, iso é un poema, esa beleza para nada, para ninguén e en consecuencia para todos, para todas.

O termo “mutación” gústame moito, máis que transxénico, porque mutación supón un salto, un salto cara ao descoñecido… si, o poema é un mutante, muta ao longo das nosas idades históricas e de vez é sempre el mesmo, non existe progreso no poema, cambia respondendo sempre ás mesmas coordenadas que son a fidelidade a si mesmo e ao tempo que o constrúe. E si, estimo que o poema é transxenérico porque no borrado que fai do mundo e dos propios usos lingüísticos pode achegarse, ser fronteirizo, osmótico con calquera forma ou código, coa filosofía, coa narrativa, co relato, coa ciencia, coa danza… Poroso, si, como porosos son os límites pero sen confundirse nunca con aquilo ao que se achega; se así fose deixaría de ser poema para ser pensamento, ou cifra, ou símbolo ou teoloxía etc. 

GR: Da “Carta de Tánxer: Homenaxe a Christa Wolf”, eu cito “[No pédagogique Centro Rexional] falo da imposíbel identidade dos idiomas e o mundo, da greta na que se constitúe o eu dun poeta, de como o poema é unha escritura emotivo-cognitiva que abrangue o mundo, de como un poema é un paixón do idioma.”  Para min, esta pasaxe ilustra fermosamente as preocupacións recorrentes na túa obra. Queres ampliar?

CP: Ao escribir “emotivo-congitiva” quixen  resaltar que o poema non é unha escritura só das emocións ou dos sentimentos senón que é unha forma, entre outras moitas, de coñecemento ligada á nosa capacidade de falar/escribir.

Contemplo a linguaxe coma un ser, como algo que desde o fondo sen fondo do inmemorial se nos presenta, aparecido e vivente; fórmase nos nosos corpos de animais lingüísticos, entra e sae das nosas bocas. É imaxe mediante o uso dos abecedarios na escritura, e como todo o que alenta padece paixóns; entre elas destacaría agora mesmo o seu desexo de transformarse en música ou no extremo oposto o seu ímpeto por ser abstracción, concepto filosófico. Creo que o poema é que fai posíbel tanto a música como a abstracción do concepto. Sería o poema o lugar onde se amosa a imposíbel harmonía entre a música e o concepto, esa imposíbel síntese. A miúdo escoitamos a defensa dunha tese contraria, aquela que mantén que no poema se harmoniza música, sentimento, emoción e pensamento, na miña opinión sucede todo o contrario, é no poema onde se mostra a imposíbel concordancia de todas estas paixóns da linguaxe. Naturalmente, esta enumeración non esgota nin de lonxe as paixóns dun idioma.

GR: En “Fisterra” preguntas “que política?” e máis tarde, na sección “Mentres escribo”, dis: “Pero a miña nada permanece alí, nas fisterras onde o alento se quebra.” ¿Como equilibras os fins sociais e políticos da poesía, e as preguntas que fai a poesía (sobre o lugar, a nación, a orixe, a identidade), cos seus aspectos formais e estéticos?

CP: En cada pregunta preguntas moitas preguntas, hehehe… tratarei de contestar:

Sitúome ou trato de situarme de lado daquelas políticas que teñen por suxeito persoas que pasaron xustamente por esa experiencia “alí onde o alento se nos quebra”, persoas que foron ou son suxeitas a un dano infinito; concírnenme todas as formas de resistencia que elas/eles podan producir e isto non só por ser, a súa, unha demanda de xustiza senón tamén porque  entendo que o seu nome é a invención da política, dunha política que responde ao que entendemos por política convencional ou política de partidos ou política democrática capitalista que como todos sabemos é unha política de exclusión.

Considero que as formas de democracia capitalista teñen como modelo os campos de exterminio (lager). Este modelo pode ser matizado ou atenuado ou levado ao extremo segundo as diferentes rexións do planeta, pero o modelo sigue sendo a escravitude e en ocasións directamente o exterminio de continxentes demográficos enormes.

Penso a nación non como unha unidade senón como unha multiplicidade de grupos de persoas que non teñen porque coincidir nin nas súas demandas, nin na súa forma de sentir ou pensar a nación. Concíboa como un campo de tensións onde existen elites que tratan sempre de eliminar ou excluír a grupos que non pensan igual que elas. Desde esta diversidade ou campo de batalla, ao meu entender, é posíbel unha política de diálogo e/ou enfrontamento que logre un equilibrio cada vez maior, no que as diferentes partes poidan ser integradas. Naturalmente sei que este é un camiño ao longo prazo, pero a Historia sempre pode sorprendernos.

Da orixe nada sei, non creo que poidamos ter acceso a algo así como a orixe, a orixe é sempre un relato, unha ficción. A escena é sobradamente coñecida: alguén se dirixe a un grupo e lles relata a orixe (unha identidade) e a partir de aí configurase unhas formas que exclúen a quen non escoita ou non acata o relato. Pero ao tempo que isto sucede, sucede tamén que outra palabra comeza, esoutra palabra cando se profire ou se escribe fai tremer o Estado. A escena é tamén moi sabida: esa palabra pon de manifesto que o gobernante é incestuoso, en consecuencia é expulsado da cidade, a súa muller afórcase, os seus fillos comezan unha guerra civil etc. Por suposto os desenlaces poden ser outros. Entendo que esa palabra é a palabra do poema.

GR: Quen /  que estás lendo neste intre?

CP: Neste intre e a piques de rematar o curso e comezar as miñas vacacións reordeno e limpo a miña biblioteca, teño pouco vagar para ler. Leo:

Memorial e Danza de Francisco Cortegoso (Galicia)
Materia Blanda de Lila Zemborain (Arxentina)
Cuaderno de Edimburgo de Valerie Meyer (México)
Devastación de sílabas de Nuno Júdice (Portugal)

Isto leo, poesía. 

GR: ¿Que estás escribindo agora, en que proxectos novos estás implicada?

CP: Hai pouco máis dun ano publiquei Carne de Leviatán, desde entón escribín diversos poemas pero aínda é moi pronto para dicir nada sobre isto. Escribo agora mesmo un poema no que trato de mostrar que nosoutros, mamíferos lingüísticos, somos a casa das palabras pero que elas non poden hospedarnos, algo así.

A finais deste mes, con outros dous poetas galegos e tres en lingua catalá iniciarei un xira por Cataluña, a Comunidade Valenciana e as Illas Baleares. Serán dez días de poesía e á volta terei que asistir a clases para obter o carné de conducir.

GR: Grazas Chus!! E grazas Erín Moure polas súas traducións das miñas preguntas!!

 

Chus PatoGalician poet Chus Pato’s sixth book, m-Talá, broke the poetic mould in Galicia in 2000. Hordes of Writing, the third text in her pentalogy Decrúa (Tilth or Arable), received the 2008 Spanish Critics’ Prize, and the Losada Diéguez Prize in 2009. Pato was lauded as 2013 Author of the Year by the Galician Booksellers’ Association, continues to refashion the way we think of the poetic text, of words, bodies, political and literary space. Secession is her fourth book to be translated into English and her first published in Canada. You can follow her on Facebook at here.

 

 

Erín Moure_by Karis ShearerErín Moure has published 16 books of poetry in English and Galician/English plus a book of essays, and has translated 13 volumes of poetry into English from French, Spanish, Galician and Portuguese, by poets such as Nicole Brossard, Andrés Ajens, Louise Dupré, Rosalía de Castro, Chus Pato and Fernando Pessoa. Her work has received the GG, Pat Lowther Memorial Award, A.M. Klein Prize, and has been a three-time finalist for the Griffin Prize. Her latest work is Insecession, published with Chus Pato’s biopoetics Secession in a dual volume by BookThug (2014).

 

 

DSCN1021Geneviève Robichaud composes between deux langues: English and Chiac. She holds an MA in English and Creative Writing from Concordia University and is a PhD candidate at l’Université de Montréal. She is an editor for Lemon Hound.

 

 

 

 

 

 

 

Please follow and like us:
0

42total visits,3visits today